Geen buffer in Voorjaarsnota 2026 voor nieuwe crisis

Afgelopen vrijdag presenteerde het kabinet Jetten de Voorjaarsnota 2026. Die bevat ook de Startnota: de vertaling van de financiële afspraken uit het coaltitieakkoord. Hieruit blijkt dat het nieuwe kabinet nauwelijks reserves heeft om een nieuwe crisis op te vangen. Er is een structureel tekort van 3 miljard euro, onder meer vanwege hogere uitgaven aan arbeidsongeschiktheid en asiel. Het kabinet verwacht in 2027 te maken te hebben met een begrotingstekort van 2,9% van het bruto binnenlands product (bbp).

Onzekere toekomst

Dat is hoger dan de raming van het Centraal Planbureau (CPB), maar die dateert van voor het Midden-Oostenconflict. Grootste oorzaken zijn de geopolitieke situatie en de handelsconflicten die daarmee samenhangen. Dit resulteert in gestegen olie- en gasprijzen en duurdere leningen. Hierdoor zijn de economische vooruitzichten onzeker. Met 2.9% blijft het kabinet binnen de grenzen van wat volgens de EU-begrotingsregels mag (3%), maar veel ruimte is er niet.

Tegenvallers bij sociale zekerheid

Het feit dat het minderheidskabinet nauwelijks steun heeft kunnen vinden voor de plannen uit het coalitieakkoord voor bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid – denk aan afschaffing van de IVA en hervorming van de WW – zorgt voor tegenvallers in de begroting. De maatregel om IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) af te schaffen is niet mogelijk per 2027. Dit wordt met een jaar uitgesteld, waardoor de uitkeringslasten in 2027 hoger uitvallen. Ook het korten op de verlofuitkeringen gaat niet door en brengt dus geen geld in het laatje.

Meer WIA-aanvragen

Een stijging van het aantal WIA-aanvragen en langere wachttijden voor WIA-beoordelingen zorgen ook voor hogere uitgaven van ruim 1 miljard euro. Daarnaast is er in 2026 een besparingsverlies van 35 miljoen euro door het niet halen van de banenafspraak door overheidswerkgevers. Ook werkgevers van bedrijven (marktwerkgevers) hebben de banenafspraak niet gehaald. Dit zorgt voor nog eens een besparingsverlies van 34 miljoen euro op de bijstand in 2026.

Meevallers

Er zijn ook meevallers op het gebied van sociale zekerheid, waaronder uitstel van de voorgenomen uitbreiding van de regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten (TSB). De regeling zou voor meer beroepsziekten gaan gelden, maar omdat dit hogere uitgaven met zich meebrengt, is de planning bijgesteld. Die kosten vervallen nu. Ook blijkt dat het aantal toekenningen van de TSB lager uitvalt dan verwacht en ook dat scheelt in de kosten. Andere meevallers zijn de lagere uitgaven aan de Wajong door een groter aantal beëindigde uitkeringen in de oude wajongregelingen door de vijfjaarregel. Ook vallen de zorgkosten lager uit dan verwacht.