Checklists
Laatst gewijzigd op: 13 augustus 2019

Rechten ondernemingsraad (OR) bij arbeidsomstandigheden

De ondernemingsraad heeft veel rechten als het gaat om arbeidsomstandigheden (Arbo). Bij de ene OR staat het regelmatig op de agenda en bij de andere heeft het geen prioriteit. Door de huidige maatschappelijke ontwikkelingen, zoals langer doorwerken, is arbo als thema nóg belangrijker geworden. Welke rechten heeft de OR vanuit de Wet op de ondernemingsraden (WOR) en Arbowet en hoe kan je op een effectieve manier je invloed uitoefenen? En vergeet niet: het is een van de bevorderende taken uit de WOR.

Algemeen

De Arbowet geeft aan dat de werkgever moet overleggen met de OR over het arbeidsomstandighedenbeleid en de uitvoering ervan. Hierbij moet actief informatie worden uitgewisseld. De OR heeft alle rechten conform de WOR als het om arbeidsomstandigheden gaat, zoals advies- en instemmingsrecht. De faciliteitenregeling is ook van toepassing. De OR kan met toestemming van de bestuurder een vaste commissie instellen. De taak en samenstelling van deze VGWM (veiligheid, gezondheid, welzijn en milieu) wordt vastgelegd in het instellingsbesluit. Aan een vaste commissie mogen niet-gekozen leden worden toegevoegd mits de OR in de meerderheid blijft. Hiermee kan de commissie extra kennis in huis halen. De OR mag externe adviseurs inhuren voor advies of om een onderzoek uit te voeren. Bij complexe vraagstukken kan dit zinvol zijn en de slagvaardigheid van de OR verhogen.

De OR mag (een deel) van zijn rechten overdragen aan een vaste commissie. De leden zijn specialisten en kunnen bijvoorbeeld zelfstandig instemming verlenen met RI&E en het plan van aanpak. Dat verhoogt de effectiviteit van de OR.

Bespreking algemene gang van zaken

Veel arbo-onderwerpen zijn complex. Zorg daarom dat de OR vroegtijdig betrokken wordt, zodat er optimaal invloed kan worden uitgeoefend. Maak van arbeidsomstandigheden een apart agendapunt bij de bespreking van de algemene gang van zaken. Vraag toelichting bij de sociale kengetallen zoals verzuimcijfers, in- en uitstroom van personeel en niet te vergeten het aantal werknemers met een tijdelijk contract.  Ook moet een vooruitblik worden gegeven over de nog uit te voeren activiteiten. Dat is vooral belangrijk als ze advies- of instemmingsplichtig zijn. De OR kan dan met de bestuurder procedure-afspraken maken.

Informatierecht

Als het om arbeidsomstandigheden gaat, kan de OR alle informatie vragen die ze nodig heeft voor het uitoefenen van de taak. Denk hierbij aan bijvoorbeeld ongevalcijfers of de uitkomst van een binnenmilieuonderzoek. Uiteraard moet  de OR dit verzoek wel motiveren. En als je informatie vraagt: ga er dan ook actief mee aan de slag.

Adviesrecht

Binnen het adviesrecht zijn er onderwerpen die direct invloed hebben op de arbeidsomstandigheden. Denk eens aan een belangrijke investering, een nieuwe technologische voorziening of wijziging van de vestigingsplaats. Wees bij een aanpassing in de organisatie alert op factoren die de werkdruk verhogen: dit is een arbeidsrisico waar de OR aandacht aan moet besteden.Gebruik bij een adviesaanvraag eens de 5 A’s:

  • arbeidsplaatsen;
  • arbeidsverhoudingen;
  • arbeidsinhoud;
  • arbeidsvoorwaarden;
  • arbeidsomstandigheden.

Vraag je af: wat verandert er door het voorgenomen besluit op deze gebieden en welke maatregelen worden er genomen.

Instemmingsrecht

De ondernemingsraad heeft volgens artikel 27 lid 1 van de WOR instemmingsrecht over een regeling betreffende arbeidsomstandigheden, verzuim en re-integratie. Dit zijn in de praktijk regelingen die direct van invloed zijn op de achterban. Voorbeelden zijn:

  • de organisatie van de bedrijfshulpverlening;
  • beleid en procedures met betrekking tot persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • manier van voorlichting geven aan de medewerkers betreffende de risico’s in het werk;
  • wijze waarop het preventief medisch onderzoek (PMO) is georganiseerd;
  • uitvoeren van de RI&E en het plan van aanpak;
  • wijze waarop het systeem van preventiemedewerkers is vormgegeven;
  • keuze van de arbodienst en inhoud contract.

De bestuurder heeft bij het aangaan van een contract met de arbodienst de keuze tussen de maatwerk- en vangnetregeling. Als er alleen een bedrijfsarts wordt ingehuurd (maatwerk) heeft de OR overeenstemmingsrecht. De bestuurder heeft daarbij geen beroepsmogelijkheid. Als de OR geen toestemming geeft moet de vangnetregeling (gecertificeerde arbodienst) worden toegepast.

Inspectie SZW

De Arbowet is een wet die door de overheid wordt gehandhaafd door de Inspectie SZW. Inspectie kan plaatsvinden op eigen initiatief, naar aanleiding van een klacht of ongeval. Bij het overtreden van de wet kan de inspectie handhavend optreden. De OR is op grond van de Arbowet een serieuze partij voor de Inspectie SZW en heeft een aantal rechten:

  • De OR kan mag de inspecteur vergezellen bij een inspectiebezoek.
  • De OR kan met de inspecteur een gesprek onder vier ogen voeren.
  • De OR kan de Inspectie SZW verzoeken een onderzoek te verrichten en de Inspectie moet daar zo spoedig mogelijk gehoor aan te geven.
  • De OR ontvangt een afschrift van een inspectie- en ongevalsrapport als de inspecteur dat heeft gemaakt. In de praktijk wordt de werkgever verzocht de OR in kennis te stellen.
  • De OR kan (net als de werkgever) in beroep gaan tegen een beslissing van de Inspectie SZW.

Zorg ervoor dat in de organisatie bekend is wie de OR-leden zijn en hoe ze te bereiken zijn. Als er onverwacht een inspectie plaatsvindt weet de receptie in ieder geval de OR te vinden. Het is een gemiste kans als de OR pas achteraf geïnformeerd wordt en de inspecteur niet kon vergezellen.

Bevorderende taken

Arbeidsomstandigheden is een van de bevorderende taken. Concreet betekent dit dat de OR daar actief mee aan de slag moet gaan. Ga eens kijken op een aantal afdelingen en vraag de medewerkers hoe ze het arbobeleid ervaren en of de maatregelen uitvoerbaar zijn. Is er een actuele RI&E en een bijgewerkt plan van aanpak? Kijk in de OR wie zich actief willen bezighouden met het onderwerp, richt een VGWM-commissie op en ga aan de slag. Communiceer de resultaten naar de achterban en laat zien dat je hun veiligheid en welzijn belangrijk vindt.